Identitet

Orao, lav i krin vjekovima čuvali đedovinu: Kako su Srbi iz Crne Gore, Bosne i Srbije na grbovima ispisivali identitet i tradiciju

Foto: Wikipedia

Grbovi su jedan od simbola kontinuiteta srpskog naroda od srednjeg vijeka do danas. Uz Srpsku pravoslavnu crkvu i ćirilicu preživjeli su sve diskontinuitete, državne, političke i svake druge vrste. Grb prestavlja vizuelni simbol identiteta svog nosioca, u kome su sakupljeni svi elementi njegove tradicije, pamćenja i trenutne političke situacije.

Na izložbi „Orao, lav i krin – Heraldika srednjevjekovnih srpskih zemalja” u Istorijskom muzeju Srbije predstavljeno je 20 grbova najznačajnijih vladarskih i velikaških porodica iz Srbije, Bosne, Huma i Zete, koje su vladale od 9. do 15. veka, počevši od najstarijeg srpskog vladarskog roda, Vlastimirovića, pa zaključno sa rodom Brankovića.

Pečat kneza Stroimira iz druge polovine 9. veka/ FOTO: Sputnik

Autori izložbe Muzeja Republike Srpske, Janko Vračar i Dejan Došlić podsjećaju da su se prvi grbovi pojavili u srednjevjekovnoj Evropi i da su viteški turniri bili dobar medijum za prenošenje simbolike koja se proširila i na naše zemlje:

„Obično se uzima da se heraldika u našim zemljama razvijala u vrijeme kralja Stefana Dušana i bana Stefana Drugog Kotromanića. Na novcu iz tog perioda nalazimo prikaze šljema sa čelenkom, a zatim se pojavljuju i grbovi na novcu, pečatima. Simboliku grbova pronalazimo i ranije pa tako imamo pečat kneza Stroimira iz druge polovine 9. vijeka ili arhonta Petra iz Zete, a zatim i u srednjevjekovnoj Bosni i Raški nalazimo predstave dvoglavog orla i drugih elemenata koje možemo nazvati protoheraldičkim elementima. Krajem 13. i početkom 14. veka viteška kultura i heraldika prodiru u naše zemelje, a druga polovina 14. veka i 15. vek obiluju heraldičkim predstavama kod naših velikaških i vladarskih porodica“.

Postavka u Istorijskom muzeju Srbije obuhvata grbove Nemanjića, Vlastimirovića – najstarije srpske vladarske porodice, Vojisavljevića koji su vladali primorskim srpskim zemljama u 11. vijeku, Kotromanića – kraljevskog roda iz tadašnje srednjevjekovne Bosne, Mrnjavčevića, koji su nosili titulu kraljeva za vrijeme vladavine cara Uroša, Lazarevića i Brankovića –despotskih porodica koje su vladale Srbijom u 15. vijeku, kao i velikaških porodica – Dragaši, Vojinovići, zatim Kosače (herceg Stefan Kosača), Pavlovići, Nikolići, Šantići, Balšići i Crnojevići, koji su poslednji nosioci srpske državne misli na našim prostorima i koji simbol dvoglavog orla koriste na svojim pečatima.

Gostujuća izložba Muzeja Republike Srpske u Istorijskom muzeju Srbije „Orao, lav i krin – Heraldika srednjovekovnih srpskih zemalja/ FOTO: Sputnik

Nakon pada Zete pod tursku vlast poslednji Crnojević – Staniša Crnojević, koji je prešao u islam i postao Skender beg Crnojević, u svojim dokumentima kao sandžak – beg Crne Gore koristi dvoglavog orla.

Nasljedstvo koje se predaje potomcima

Došlić za Sputnjik kaže da su grbovi simbol statusne moći:

„Moderna riječ grb u našem jeziku došla je iz ruskog jezika, od reči ‘gerb’, a u ruski jezik i druge slovenske jezike iz njemačke sredine od riječi ‘erbe’ u značenju nasljedstvo, baština, đedovina ili očevina. Grb je znači nešto što se nasljeđuje, njeguje i predaje sljedećim generacijama. Slika na grbu predstavlja kontinuitet i samim tim izvjesno porodično pamćenje. Zbog toga su bili bitni u srednjem vijeku, ali isto tako su i danas“.

Vračar navodi da Osmanlije nisu voljele ni tolerisale sliku, kao ni drugi islamski narodi, ali zahvaljujući ilirskoj heraldici, koja se pojavila u Dubrovniku krajem 16. vijeka, kao i pamćenju naroda, grbovi srpskih porodica su opstali tokom osmanske vladavine:

„Heraldika je preživjela na tim prostorima zahvaljujući Srbinu katoličke vjere koji je bio admiral španske flote, don Pedru Ohmučeviću, koji je za sebe tvrdio da je direktni potomak čuvenog srpskog epskog junaka Relje Krilatice. On je prvi izdao grbovnik, a uslijedio je niz drugih tokom 16. i 17. vijeka. Oni su rađeni namjenski jer su u to vrijeme sveta stolica u Rimu i kataličke sile Austrija i Mletačka Republika planirale da pokrenu pohod protiv Turaka i za to im je bila neophodna pomoć Srba kao najbrojnijeg hrišćanskog naroda na Balkanu. Izdavali su grbovnike sa ciljem da Srbe podsjete na njihovu prošlost vidjeći u njima potencijalne saveznike protiv Osmanlija. Zahvaljujući ilirskoj heraldici, pogotovo djelu Hristofora Žefarovića ‘Stematografija’, heraldika je preživjela osmanski period i pojavila se u punom cvatu u 19. vijeku kada izbija Prvi srpski ustanak. Ustaničke vođe za simbole na svojim zastavama biraju upravo grbove iz knjige ‘Stematografija’. Srpske države su propale ali njihova ideja je preživjela, ideja srpske državnosti, zahvaljujući heraldici i Srpskoj pravoslavnoj crkvi“.

Grbovi srpskih porodica su opstali tokom osmanske vladavine/ FOTO: Sputnik

Orao, lav i krin

Grbovi u srednjovjekovnim srpskim zemljama razvijali su se pod vizantijskim i zapadnim uticajima, što je vidljivo i na osnovu motiva na njima, a koji su pozajmljeni iz vizantijske protoheraldičke tradicije (dvoglavi orao, krst sa ocilima) ili iz zapadne heraldičke tradicije (štit, veliki šljem, čelenka, krin).

Prikazivani su na pečatima, pošto je svaki vladar na pečatu imao svoj simbol, zatim na novcu koji je bio jedna vrsta dokumenta, kao i na odjeći, pa tako na čitavoj odeždi despota Stefana Lazarevića u manastiru Manasija vidimo dvoglave orlove.

Tri najčešća simbola u srpskoj heraldici su dvoglavi orao, lav i krin, pa otud i naslov izložbe:

„Simbol dvoglavog orla je došao iz Vizantije. Preuzeli su ga Nemanjići i on se javlja i prije zvanične pojave heraldike, da bi potom ušao u heraldiku i bio i kod Lazarevića. Kao pandan orlu imamo lava – dvije vladarske životinje, kopnenu i nebesku. Lav se javlja više u zapadnijim oblastima, mada su i Brankovići, recimo, imali lava. Treći simbol – krin je najpoznatiji kod Kotromanića, tačnije kralja Stefana Tvrtka Kotromanića koji je izvršio reformu svog grba kada je ubacio šest zlatnih ljiljana ili krinova u svoj štit nakon što je krunisan za kralja Srba Bosne i Pomorja i zapadnih strana. Simbol ljiljana kao Bogorodičinog cvijeta najviše nalazimo krajem 14. i početkom 15. vijeka. Na primjer, predstava šljema kneza Lazara u priprati Hilandara takođe sadrži ljiljan, kao i pečat Stefana Lazarevića i njegovog nasljednika Đurđa Brankovića. Svetogorski manastiri takođe sadrže simbol ljiljana“.

Najlakši za rekonstrukciju, prema riječima autora, bio je grb Hrvatinića, jer se nalazi i u crtanoj formi, dok je teže bilo izraditi grbove koji se nalaze samo u ilirskim grbovnicima, nastalim mnogo kasnije nego što su živjeli njihovi vlasnici.

(Sputnik)

Komentarišite
Pretplati se na Dnevne Novosti Newsletter!
Obavestite me >
guest
0 Komentara
Inline Feedbacks
Pogledaj sve komentare
Nazad